Özgür yazılım , kullanıcısına çalıştırma, kopyalama , dağıtma ,inceleme, değiştirme ve geliştirme özgürlükleri tanıyan yazılım türüdür. Tersi, sahipli yazılımdır .
Özgür yazılım ile kastedilen özgürlük, yazılım kullanım haklarıyla ilgilidir, ekonomik boyutu ile ilgili değil.
Yani kısaca kullanıcılar bir yazılımı özgürce kullanabiliyor, kopyalayabiliyor , dağıtabiliyor ve üzerinde çalışıp değişiklik yapabiliyorlarsa bu yazılım adından da anlaşıldığı üzere özgür yazılımdır .
4 TEMEL ÖZGÜRLÜK
Bir program, eğer kullanıcıları 4 temel özgürlüğe sahipse, bir özgür yazılımdır.
● Herhangi bir amaç için yazılımı çalıştırma özgürlüğü . ( 0 numaralı özgürlük)
● Her ne istiyorsanız onu yaptırmak için programın nasıl çalıştığını öğrenmek ve onu değiştirme özgürlüğü . Yazılımın kaynak koduna ulaşmak bu iş için önkoşuldur. (1 numaralı özgürlük )
● Kopyaları dağıtma özgürlüğü.
Böylece komşularına yardım edebilirsiniz .
( 2 numaralı özgürlük)
● Tüm toplumun yarar sağlayabileceği şekilde programı geliştirme ve geliştirdiklerinizi ( ve genel olarak değiştirilmiş sürümlerini) yayınlama özgürlüğü. Kaynak koduna erişmek bunun için önkoşuldur . ( 3 numaralı özgürlük)
ÖZETLE,
Bir yazılım, eğer yazılım kullanıcıları bu özgürlüklere sahip ise özgür yazılımdır, aksi hâlde özgür değildir.
Yani , kopyalarını değiştirerek ya da değiştirmeden, ücretli ya da ücretsiz, herhangi birine dağıtmaya serbest olmalıdır.
Bu anlamda özgür olmak demek, tüm bunları yapmak için izin istemek zorunda olmamanız demektir .
Özgür bir program , yazılımın herhangi bir kopyasını edinen tüm kullanıcılara, yazılımı kapsayan özgür lisansın burun koşulların o zamana kadar uymaları şartıyla 4 özgürlüğü sunmalıdır.
PROGRAMI ISTEDIĞIMİZ GIBI ÇALIŞTIRMA ÖZGÜRLÜĞÜ
Bir programı kullanma özgürlüğü demek, onu herhangi bir bireyin ya da kurumun, herhangi bir bilgisayar sistemi üzerinde, herhangi bir iş için geliştirici ya da başka şeyle ile iletişim kurmak zorunda olmadan kullanılabilmesi demektir, bu özgürlükte kullanıcıların amacı önemli, geliştiricinin değil .
Biz , kullanıcı olarak kendi amaçlarımız için bir programı çalıştırmaya özgürüz ve eğer bir başkasına dağıtırsak, o da kendi amaçları için programı çalıştırmaya özgürdür, ama kendi amaçlarımız için onu zorlayamayız.
Programı istediğimiz gibi çalıştırma özgürlüğü çalıştırmamızın yasaklanmadığı ya da durdurulmadığı anlamına gelir.
Bu programın, ister herhangi bir ortamda teknik yönden işlevli olsun, isterse de herhangi bir belirli hesaplama faaliyeti olsun, hangi işlevsellikleri barındırdığından bağımsızdır.
ÖRNEĞİN ;
Eğer kod nedensiz bir şekilde anlamlı girdileri reddederse veya hatta koşulsuz bir şekilde çökerse bu programın yararını azaltabilir, belkide tamamen yararsız kılar.
Ancak bu durum yinede kullanıcıların programı çalıştırma özgürlüğünü engellemez.
KAYNAK KODU İNCELEME VE DEĞIŞIKLİKLER YAPMA ÖZGÜRLÜĞÜ
1 ve 3 nolu özgürlüklerin anlamlı olabilmesi için programın kaynak kodlarına erişimimiz gerekmektedir . Dolayısıyla, kaynak koda erişim özgür yazılım için gerekli koşuldur.
ÖZGÜR YAZILIM LİSANSLARI
GPL ( GENEL KAMU LİSANSI )
GPL: İlk olarak 1989 yıllında yayınlanmıştır.
Güncel sürümü GPL V 3 ' dür .
En çok kullanılan özgürlük lisansı diyebiliriz.
LGPL ( KISITLI GENEL KAMU LİSANSI)
LGPL: Genelde kütüphane olarak geliştirilen yazılımlarda kulanılır. GPL ' nin aksine LGPL ' de geliştirdiğimiz bir kütüphaneyi özel mülk yazılımın içerisinde kapalı kaynak olarak kullanabiliriz .
BSD LİSANSI
BSD : Adını Berkeley Software DISTIRIBUTION ' dan almıştır
Özgür yazılım lisans ailesindendir.
Yazılım üzerine hiçbir sınırlama
koymaz .
İstediğimiz şekilde değiştirebiliriz,
Kodu kapatıp üzerinden para kazanabiliriz.
MPL ( MOZILLA KAMU LISANSI)
MPL: Açık kaynak lisansı ailesi içerisindedir.
BSD lisansı vd genel kamu lisansını bir araya getirmeye çalışan lisanstır .
MİT LİSANSI
MİT : Bu lisans üzerinde geliştirilmiş olan yazılımı bir kopyasını dağıtma, kullanma , kopyalama ,değiştirme , alt lisanslama gibi imkanların hepsini sağlar mit lisans ibaresini kodumuza eklememiz gerekir.
APACHE LİSANSI
APACHE : Lisansın bir kopyası eşliğinde dağıtılabilir ya da kullanılabilir, değiştirilmiş olarak işaretlenmelidir. ( Ticari kullanım olarak kullanım imkanı sağlar)
ÖZGÜR YAZILIM FELSEFESİ
Kısaca özetleme gerekirse ; yazılımı çalıştırmak bir yarar olabilir fakat içerisindeki
Kodlardan da faydalanabilmeliyiz., örneğin kitapları düşünelim yazarlar kitapları sararken sadece kitapların içindeki harf dizelerini satmıyorlar , yazılarla birlikte gelecek yeni fikirlerinde öncüsü oluyorlar.
Açık Kaynak Kod Nedir ?
Açık kaynak, bir bilgisayar yazılımının makine diline dönüştürülüp kullanımından önceki, programcılar tarafından okunur, anlaşılır, yeni amaçlara uygun değiştirilebilir hâlinin gizli tutulmayıp açık yani okunabilir hâlde kamuyla paylaşılıyor olmasına verilen isimdir .
Yani açık kaynak ( open source )
Açık kaynak kodlu yazılımlar, uyarlanabilir,
sağlam, hızlı ve güvenilirdir.
Açık kaynak kodlu yazılım terimini sıkça duyuyoruz. Linux ve Linux tabanlı Android
gibi yazılımların açık kaynak kodlu olduğunu biliyoruz.
Programlar, yani kısaca exe , dmg, deb gibi
dosyalar, binlerce " kaynak kodu " satırından derlenmiştir.
Bu kodlar bir uygulama dosyası olarak derlenir.
Derleme işleminden sonra kaynak koduna ihtiyaç duyulmaz. İ Tunes gibi bir yazılımı çalıştırırken kaynak kodunu görmez, sadece
ürünün son halini görürüz. Açık kaynak kodlu yazılımlar ise kaynak kodlarıyla beraber yayınlanırlar ,
Avantajları ;
● Açık kaynak kodlu yazılımlar, programcı topluluğunun gelişimini sağlar, bu sayede eğitime, yaratıcılığa ve ilham almaya yardımcı olur.
● Açık kaynak kodlu yazılımlarda, bir açık bulunduğunda, hemen kapatılabilir.
Kapalı kaynak kodlu yazılımlarda ise uzun süre beklemeniz gerekebilir.
● Mozilla Firefox, Chomium ve Linux'tan türeyen birçok yazılım var.
● Şüpheli işler çevirmediğinizden emin olmanızı sağlar.
Önceleri Wındows ve Apple 'in ürettiği Mac Os işletim sistemleri gündem duydu ve kullanıcılara belli bir lisans karşılığı satılıyor ve kaynak kodları, gizli olarak ulaşıyordu.
Ticari amaçlara dönüştürülen sistemlerine alternatif olarak " özgür yazılım " hareketi gelmiştir. Ve böylece Linus tabanlı, dağıtımlar sunulmaya başlandı , açık kaynak kodlu ve özgür bir yazılım olduğu için de Linux dağıtımlarının büyük bir kısmı ücretsizdir .
Son olarak; Kod satırlarının içerisine yorum
ekleyebilir.
Eklenen bu yorumlar sadece kaynak kod dosyası incelenirken görünür normal şartlarda görünmez.
Bu yorumların eklenmesi sorun giderme durumunda diğer durumunda diğer yazılımcılarına doğru kodu bulmasına yardımcı yardımcı olmasıdır.
Kapalı kaynak kod nedir ?
Kapalı kaynak , kodu açıklanmamış bilgisayar programları için kullanılan genel bir tabirdir. Bilgisayar yazılımlarını kullanılan kod bütüne kaynak kodu denir. Programcılar eğer bu kodu paylaşmak istemezler ise bu tür programlara kapalı kaynak kodu denir.
Kapalı kaynak kodlu yazılım
● Adından da anlaşıldığı gibi kaynak kodunu göstermeyen yazılımdır.
● Bu yazılımı, geliştirmek sadece sahibinin elindedir. Yani kullanıcılar bu yazılımı beğenmediği takdirde değiştirme imkânı yoktur. Bu yüzden esnek değildir.
● Dezavantajlarından biri kodu kapalı olduğundan kullanıcı tarafından bazı hataları tanımlamak mümkün değildir.
● Kodunun kapalı olması güvenlik açısından sorun oluşturmaktadır. Yani insanlar içeriğini bilmediği bir yazılım kullanmaktadır.
Tıpkı hazır aldığımız bir yiyeceğin içinde ne olduğunu bilmeden tükettiğimiz gibi
● Avantajlarından bir rekabet riskini en aza indirmiş olmasıdır.
● Bu yazılımların bazıları şunlardır;
ÖZGÜR işletim sistemleri nelerdir ?
GNU , özgür yazılım olan bir işletim sistemidir, yani kullanıcıların özgürlüğüne saygı duyar .
GNU işletim sistemi ; gnu paketlerinden ( özellikle gnu projesi tarafından yayımlanan programlar) ve 3. taraflarca yayımlanan özgür yazılımdan oluşur. GNU 'NUN geliştirilmesi,
özgürlüğünüzü ihlal eden yazılımlar olmadan bir bilgisayarın kullanılmasını mümkün kılmıştır.
● Gnu, tek heceli bir şekilde, İngilizcede " grew" kelimesiyle aynı şekilde gnoo şeklinde telaffuz edilir.
